İkame Mal

İkame mal kavramı iktisatta sıklıkla karşılaştığımız bir kavramdır. Aynı zamanda günlük hayatta da ikame mal kavramına aşina olarak günlük iktisadi yaşantımızı sürdürmek ev ekonomisi için oldukça faydalı olacaktır.

İkame Mal Nedir?

İkame mal, ihtiyaç duyulması halinde birbirinin yerine kullanılabilecek, aynı amaca hizmet eden mallardır. Sözlük anlamı olarak ikame ne demek? Bir başka şeyin yerine koyma, yerine kullanma anlamlarına gelir. İngilizce “subsitute goods” olarak karşımıza çıkar. İkame mal örnekleri ile konu daha rahat anlaşılabilir. Örneğin Apple ve Samsung marka akıllı telefonlar birbirinin ikamesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Tereyağı ve margarin birbirini ikame etmektedir. Tereyağı fiyatları arttığında insanlar margarine yönelecektir. Çünkü her ne kadar arada tat farkı olsa da aynı amaca hizmet etmektedir. Ayçiçek yağı ve zeytinyağı için de aynı şeyi söyleyebiliriz. Örnekleri çoğaltmak gerekirse; çay-kahve, portakal-mandalina, şebeke suyu-damacana su, özel araç-toplu taşıma gibi örnekler verebiliriz.

Örneklerden anlaşılacağı üzere ikame mallar; biri yokken ya da kullanımı elverişsizken (fiyatının yüksek olması gibi etkenler) diğerini tercih ettiğimiz mallardır. Birbirinin yerine tam olarak geçebiliyorsa tam ikame mal olarak adlandırılır. Örneğin iki farklı markadan alacağınız margarin tam ikame mal olmaktadır. Ancak tereyağı ile margarin tam ikame mal değildir. Çünkü arada önemli bir tat farkı olacaktır.

İkame mallar için konuşurken tüketici tercihinin de önemli olduğunu belirtmemi gerekir. Örneğin az önce tereyağı ve margarinin tat farkından dolayı tam ikame olmadığını belirttik. Bu durumda eğer farklı markalarda iki margarin arasında da tüketici önemli bir tat farkı hissederek tercihini değiştiriyorsa tam ikame mal sayılmaz. Mesela Coca-Cola ve Pepsi bunun için güzel bir örnek olacaktır. Kimi tüketiciler için Coca-Cola ve Pepsi tam ikame mal iken kimileri için değildir. Burada tüketici tercihi rol oynamaktadır.

İkame malların talebindeki en önemli değişiklik fiyat farklılıklarından kaynaklanır. Örneğin Coca-Cola fiyatı çok yükselirse insanlar Pepsi’yi tercih edebilir. Bu durumda Pepsi’ye olan talep artar. Yani ikame mallar için bir maldaki fiyat artışı talebin diğer mala kaymasına neden olmaktadır.

Aşağıda ikame mal grafiği görebilirsiniz. Coca-Cola fiyatı P1 noktasından P2 noktasına artınca talep miktarı da Q1 noktasından Q2 noktasına gerilemiş. Bu durumda Pepsi fiyatında değişiklik olmasa da talep miktarı artış göstermiş.

ikame mal nedir- ikame mal grafiği
İkame Mal Grafiği

Sadece fiyat artışı değil farklı nedenler de ikame malın talebini arttırabilir. Tavuk-kırmızı et-balık üçlüsü de ikame mallar arasındadır. Örneğin ülkemizde ve dünyada bir dönem kuş gribi vakası ile karşılaşıldı. Bu nedenle binlerce tavuk ve kanatlı kümes hayvanı önlem amacıyla itlaf edildi. Aynı zamanda tüketicilerde yaşanan hastalık korkusu nedeniyle tavuklara olan talep de bir hayli azaldı. Bu nedenle diğer ikameler olan kırmızı et ve balığa olan talepte ani bir artış yaşandı. Bu durumda kırmızı et ve balık fiyatları da yükseldi.

İkame mallarda, bir malın fiyatında yaşanan değişim ile diğer malın talebinde yaşanan değişim aynı yönde hareket edeceği için ikame mallarda çapraz esneklik pozitiftir. Aynı zamanda tam ikame malların kayıtsızlık eğrisi marjinal ikame oranı sabittir.

Daha önce yatırım şirketlerinde çalışmış ve 10 yıldır forex piyasasında işlem yapan biri olarak, bilgi ve tecrübelerimi sizlerle paylaşıyorum.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir